5. Znaki informacyjne

5.1. Zasady ogólne

5.1.1. Funkcja, kształt i wymiary znaków

Znaki informacyjne mają na celu poinformowanie kierujących pojazdami o rodzaju drogi i sposobie korzystania oraz o obiektach znajdujących się przy drodze lub w jej pobliżu przeznaczonych dla użytkowników dróg.
 
Znaki informacyjne mają kształt kwadratu lub prostokąta o wymiarach oznaczonych na rysunku 5.1.1.1 i określonych w tabeli 5.1. Niektóre znaki mogą występować tylko w jednej wielkości bez względu na rodzaj drogi lub mieć zmniejszone wymiary. Dotyczy to znaków: D-19, D-20, D-39, D-40 i D-41.
 
Rys. 5.1.1.1. Kształt i wymiary znaków informacyjnych
a) bez białego tła
 
b) z białym tłem
 
Zwiększenie wysokości znaku (n = 2) może nastąpić w razie konieczności podania na nim informacji uzupełniających niemieszczących się na znaku o normalnej wysokości.
Znaki informacyjne oznaczające obiekty dla podróżnych umieszcza się bezpośrednio przed wjazdem do obiektu, oddzielnie dla obu kierunków ruchu. Jeżeli dojazd do obiektu możliwy jest tylko z jednego kierunku ruchu, to informację o obiekcie stosuje się tylko dla tego kierunku. Na drogach dwukierunkowych dwupasowych o małym natężeniu ruchu dopuszcza się umieszczenie znaku tylko po tej stronie jezdni, po której znajduje się obiekt, stosując wówczas znak dwustronny (wykonany po obu stronach tarczy).
Na drogach dwujezdniowych, na których możliwy jest bezpośredni dojazd do obiektu z obu kierunków, dopuszcza się umieszczenie znaków tylko po tej stronie jezdni, po której znajduje się obiekt, oddzielnie dla każdej z nich.
 
Tabela 5.1. Wymiary znaków informacyjnych (mm)
Grupy
wielkości
znaków 
Długosć
podstawy

Wysokość

s b c g=(1/100)l (*) r a s
wielkie (W) 1200 l+300n 880 160 300n+160 12 30 120 1/8 s
duże (D) 900

l+225n

660 120 225n+120 9 30 90

średnie (S)
i małe (M)

600 l+150n 440 80 150n+80 6 30 60
mini (MI) 400 l+100n 300 50 100n+50 4 30 40
n = 0, 1, 2
(*) Dla znaków D-1 i D-2 wymiar g wynosi 1/50 l, a dla znaków D-42—D-47 wymiar g wynosi 1/60 l.
 
Na znaku przy wjeździe do obiektu umieszcza się strzałkę (rys. 5.1.1.2 lit. a lub lit. b), a jeżeli obiekt jest oddalony od drogi — strzałkę z napisem podającym odległość do obiektu (rys. 5.1.1.2 lit. c lub 5.1.1.2 lit. d). W tym drugim przypadku można też stosować, zależnie od sytuacji, strzałki z napisami pokazane na rysunku 5.1.1.4. c) w praw0 z podaniem odległości
 
Rys. 5.1.1.2. Rozmieszczenie strzałek na znaku przy wjeździe do obiektu:
a) w prawo
 
b) w lewo
 
c) w prawo z podaniem odległości
 
d) w lewo z podaniem odległości
 
Na drogach poza obszarami zabudowanymi znaki informacyjne o obiektach poprzedza się takimi samymi znakami umieszczonymi w następujących odległościach od wjazdu do obiektu:
— 1 km lub 500 m na drogach powiatowych,
— 2 km i 500 m na drogach wojewódzkich i krajowych.
Dopuszcza się dodatkowo umieszczanie znaków poprzedzających w odległości:
— 5 km na drogach krajowych,
— 10 i 5 km na drogach ekspresowych i autostradach.
 
Znaków poprzedzających nie stosuje się, jeżeli odległość pomiędzy obiektami o tym samym charakterze, np. stacjami paliwowymi, jest mniejsza niż podana powyżej odległość umieszczenia znaków.
Na drogach w obszarach zabudowanych znak informacyjny o obiekcie można poprzedzać takim samym znakiem umieszczonym w odległości do 500 m od wjazdu do obiektu, podając odległość z dokładnością do 50 m.
Napis podający odległość od obiektu umieszcza się w dolnej części znaku, wyrażając tę odległość w metrach, np. 500 m, 300 m, 50 m itp., jak pokazano na rysunku 5.1.1.3, lub w kilometrach, jeżeli znak jest umieszczony w odległości większej lub równej 1000 m od obiektu.
 
 
 
Rys. 5.1.1.3. Rozmieszczenie na znaku napisu podającego odległość
 
 
Jeżeli obiekt znajduje się po lewej stronie drogi wielopasowej lub dwujezdniowej albo po prawej stronie drogi, ale wjazd do niego może być trudny do zauważenia przez kierujących, to na ostatnim znaku poprzedzającym znak informacyjny o wjeździe do obiektu zaleca się umieszczenie również strzałek informacyjnych o położeniu obiektu w stosunku do drogi (rys. 5.1.1.4).
 
Rys. 5.1.1.4. Rozmieszczenie strzałek i napisów na znaku oddalonym od obiektu:
a) po prawej stronie
 
b) po lewej stronie
 
Na drogach poza obszarem zabudowanym należy stosować znaki informacyjne o tych obiektach, które zlokalizowane są bezpośrednio przy drodze lub w odległości do 500 m od niej. Nie dotyczy to informacji o telefonach, jednostkach policji, szpitalach i punktach opatrunkowych, które można umieszczać również wówczas, gdy obiekt taki znajduje się w odległości większej niż 500 m od drogi.
Jeżeli po zjeździe z drogi trasa dojazdu do obiektu zmienia kierunek, to na skrzyżowaniach należy powtarzać znaki o obiekcie ze strzałkami według rysunku 5.1.1.2 lit. a lub 5.1.1.2 lit. b.
Rys. 5.1.1.5. Oznakowanie wjazdu z obu kierunków do obiektu przy drodze:
 
a) dwukierunkowej wielopasowej
 
b) dwukierunkowej o małym natężeniu ruchu
c) dwujezdniowej
 
 
d) oddalonego od drogi
 
Przykład oznakowania dojazdu do obiektu oddalonego od drogi, do którego trasa dojazdu zmienia kierunek, pokazano na rysunku 5.1.1.6.
 
 
Rys. 5.1.1.6. Oznakowanie dojazdu do obiektu oddalonego od drogi
 
W razie konieczności umieszczenia w tym samym miejscu kilku znaków informacyjnych o obiektach, stosuje się jedną tablicę zbiorczą, na której umieszcza się te znaki lub ich białe pola z symbolami. Tablice te mają kształt prostokąta lub kwadratu, jak pokazano na rysunku 5.1.1.7. Na tablicach zbiorczych informację o możliwości opróżniania toalet zainstalowanych w autobusach lub przyczepach kempingowych podaje się w postaci pokazanej na rysunku 5.1.1.7 lit. a. W dolnej części tablicy dopuszcza się stosowanie strzałek i napisów określających odległości analogicznie jak na pojedynczych znakach informacyjnych. Znaki lub ich symbole na białym polu umieszcza się na tablicy zbiorczej w następujący sposób:
— dwa lub trzy — obok siebie w jednym rzędzie,
— cztery — w dwóch rzędach po dwa,
— wyjątkowo sześć — w dwóch lub trzech rzędach poziomych.
 
Rys. 5.1.1.7. Zbiorcza tablica informacyjna o obiektach dla podróżnych:
 
a) jednorzędowa
 
b) dwurzędowa
 

5.1.2. Tabliczka T-1a

 
 
Znaki D-7, D-8, D-9 i D-10 można poprzedzać, w odległości 1000 m, a znaki D-13 i D-14 oraz ich odmiany — w odległości od 100 m do 400 m, takimi samymi znakami z tabliczką T-1a (rys. 5.1.2.1).
 
 
Rys. 5.1.2.1. Tabliczka T-1a
 
 

5.2. Opisy szczegółowe

 
 

5.2.1. Droga z pierwszeństwem

 
 

5.2.1.1. Zasady ogólne

 
 
Znak D-1 „droga z pierwszeństwem" (rys. 5.2.1.1) stosuje się w celu oznaczenia początku drogi (trasy) w obszarze zabudowanym, na której kierujący ma pierwszeństwo na skrzyżowaniach z innymi drogami aż do miejsca, w którym umieszczony jest znak D-2 (rys. 5.2.2.1). Wzdłuż drogi z pierwszeństwem powtarza się znaki D-1 o zmniejszonej do 400 mm długości boku (pkt 5.2.1.3).
 
Rys. 5.2.1.1. Znak D-1
 
 
Znaki D-1 umieszcza się tak, aby jedna przekątna była w położeniu poziomym. Jeżeli droga z pierwszeństwem zmienia kierunek na skrzyżowaniu, to pod znakiem D-1 umieszcza się tabliczkę T-6a (rys. 5.2.1.2), zgodnie z zasadami określonymi w punkcie 5.2.1.3.
Rys. 5.2.1.2. Tabliczka T-6a
 
Poza obszarem zabudowanym znak D-1 łącznie z tabliczką T-6a stosuje się tylko w przypadkach, gdy trasa z pierwszeństwem zmienia kierunek na skrzyżowaniu.
 

5.2.1.2. Ustalenie tras z pierwszeństwem

Ustalając trasy z pierwszeństwem, należy kierować
się następującymi zasadami:
a) pierwszeństwo nadawać ulicom stanowiącym:
— drogi krajowe,
— drogi wojewódzkie,
— drogi powiatowe,
— połączenia międzydzielnicowe,
— trasy komunikacji zbiorowej,
b) w miarę możliwości ustalać przebieg trasy w taki sposób, aby nie zmieniła kierunku na skrzyżowaniu,
c) trasa z pierwszeństwem powinna swoimi cechami geometrycznymi odróżniać się od ulic przecinających ją lub dochodzących do niej,
d) jeżeli dwie drogi z pierwszeństwem dochodzą do skrzyżowania innego niż o ruchu okrężnym, to należy utrzymać pierwszeństwo wzdłuż jednej z nich, charakteryzującej się znacznie większym natężeniem w stosunku do drogi, która zostaje podporządkowana, a gdy wartości natężeń są zbliżone, o wyborze pierwszeństwa de-cydują:
— cechy geometryczne (szerokość jezdni, liczba pasów ruchu itp.),
— przewaga ruchu tranzytowego,
- pierwszeństwo na skrzyżowaniu o rozszerzonych wlotach
— przewaga ruchu komunikacji zbiorowej.
Na skrzyżowaniach z ruchem okrężnym wokół placu lub wyspy pierwszeństwo daje się kierującym znajdującym się na skrzyżowaniu przed kierującymi wjeżdżającymi na skrzyżowanie poprzez zastosowanie znaków A-7 i C-12 (rys. 5.2.1.3 lit. a). Skrzyżowania z rozszerzonymi wlotami i ruchem wokół wyspy można oznakować, nie stosując znaków C-12 i zachowując pierwszeństwo na jednym kierunku (rys. 5.2.1.3 lit. b).
 
Rys. 5.2.1.3. Sposoby oznakowania skrzyżowań o ruchu okrężnym:
 
 
a) pierwszeństwo na obwiedni
 
 
b) pierwszeństwo na skrzyżowaniu o rozszerzonych wlotach
Rys. 5.2.1.4. Oznakowanie skrzyżowań, na których droga z pierwszeństwem zmienia kierunek:
 
 
a) wzdłóż trasy z pierwszeństwem
 
b) na samodzielnym skrzyżowaniu na obszarze zabudowanym
 
W obszarze zabudowanym na skrzyżowaniach dróg lokalnych nie zaleca się określania pierwszeństwa znakami.
Nie zaleca się stosowania zmiany kierunku drogi z pierwszeństwem na skrzyżowaniach typu T, zwłaszcza w przypadkach, gdy natężenie ruchu pojazdów na jednym z wlotów jest niewielkie i nie powoduje zakłóceń ruchu pojazdów na pozostałych wlotach.
 

5.2.1.3. Umieszczanie znaków D-1

Znaki D-1 umieszcza się na początku trasy, której nadano pierwszeństwo w obszarze zabudowanym oraz bez względu na rodzaj obszaru, jeżeli na skrzyżowaniu trasa z pierwszeństwem zmienia kierunek i zastosowano tabliczki T-6a. Znaki D-1 umieszcza się w odległości do 50 m od skrzyżowania.
Jako zasadę należy przyjąć powtarzanie przed każdym skrzyżowaniem wzdłuż trasy z pierwszeństwem znaków D-1 o zmniejszonych wymiarach (pkt 5.2.1.1); można ich nie powtarzać, jeżeli odległość między skrzyżowaniami jest nie większa od 50 m. Jeżeli droga z pierwszeństwem zmienia kierunek na skrzyżowaniu, to pod wszystkimi znakami określającymi pierwszeństwo (D-1, A-7, ewentualnie B-20) umieszcza się odpowiednie odmiany tabliczek T-6a i T-6c. Przykłady oznakowania skrzyżowań, na których droga z pierwszeństwem zmienia kierunek, pokazano na rysunku 5.2.1.4 (zob. też pkt 2.2.10, rys. 2.2.10.8 lit. d i 2.2.10.8 lit. e).
Znaki D-1 mogą być umieszczone na skrzyżowaniach po umieszczeniu na nich znaków A-7 lub B-20. Przykład oznakowania odcinków trasy z pierwszeństwem pokazano na rysunku 5.2.1.5.
 
 
Rys. 5.2.1.5. Oznakowanie odcinków trasy z pierwszeństwem

5.2.2. Koniec drogi z pierwszeństwem

 
Rys. 5.2.2.1. Znak D-2
 
 
Znak D-2 "koniec drogi z pierwszeństwem" (rys. 5.2.2.1) stosuje się w celu odwołania pierwszeństwa nadanego znakiem D-1. Znaki D-2 umieszcza się przed skrzyżowaniem z inną drogą z pierwszeństwem lub dróg równorzędnych, w szczególności przed skrzyżowaniem z ruchem okrężnym.
Znaku D-2 nie stosuje się, jeżeli na drodze stanowiącej poza obszarem zabudowanym kontynuację drogi oznaczonej znakiem D-1, na najbliższym skrzyżowaniu zastosowano znak A-6a, A-6b, A-6c, A-6d lub A-6e.
Znak D-2 umieszcza się w odległości:
— do 50 m przed skrzyżowaniem na drogach o do-puszczalnej prędkości do 60 km/h,
— do 150 m przed skrzyżowaniem na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 60 km/h
 
 
Rys. 5.2.2.2. Umieszczenie na jednym wsporniku znaku D-2 ze znakiem A-7 i tabliczką uprzedzajacą o znaku B-20
 
Jeżeli na skrzyżowaniu zastosowano znak A-7, znak ten umieszcza się pod znakiem D-2. Jeżeli znak D-2 został umieszczony przed skrzyżowaniem w odległości mniejszej niż podano powyżej, dodatkowo pod znakiem D-2 umieszcza się tabliczkę T-1 wskazującą rzeczywistą odległość umieszczenia znaku przed skrzyżowaniem. Jeżeli na skrzyżowaniu zastosowano znak B-20, przed skrzyżowaniem, pod znakiem D-2 umieszcza się znak A-7 oraz tabliczkę z napisem „Stop" i odległością do skrzyżowania, jak pokazano na rys. 5.2.2.2. Na jezdniach jednokierunkowych znak D-2 należy powtarzać po lewej stronie jezdni. Przykłady zastosowania znaku D-2 pokazano na rysunkach: 5.2.1.3, 5.2.1.4 lit. b i 5.2.1.5.
 

5.2.3. Droga jednokierunkowa

Znak D-3 „droga jednokierunkowa" (rys. 5.2.3.1) stosuje się w celu wskazania wjazdu na jezdnię, po której ruch wszelkich pojazdów odbywa się tylko w jednym kierunku określonym na znaku. Znak D-3 może być zastosowany pod warunkiem zamknięcia wjazdu z przeciwnego kierunku na ten odcinek jezdni znakami B-2 (pkt 3.2.2) lub C-9 (pkt 4.2.9).
 
 
Rys. 5.2.3.1. Znak D-3
 
Znak D-3 umieszcza się:
— na początku każdej drogi jednokierunkowej,
— przy wjeździe na jezdnię jednokierunkową drogi dwujezdniowej, jeżeli na pasie dzielącym jezdnie zastosowano w tym samym przekroju drogi znak B-2 lub C-9, jeżeli również występują dodatkowe jezdnie dla obsługi przyległej zabudowy.
Znaki D-3 nie mogą być umieszczone wcześniej niż znaki B-2 lub C-9 dla przeciwnego kierunku. Jeżeli na jezdni jednokierunkowej wprowadza się ruch dwukierunkowy na odcinku między skrzyżowaniami, to przed tym miejscem umieszcza się znaki A-20 według zasad podanych w punkcie 2.2.20. Znaku D-3 nie umieszcza się przy jezdniach jednokierunkowych dróg dwujezdniowych za przejazdami przez pas dzielący jezdnie między skrzyżowaniami. Jeżeli na jezdni jednokierunkowej wyznaczono pas ruchu dla rowerów, na którym ruch odbywa się w kierunku przeciwnym do ruchu pozostałych pojazdów, pod znakiem D-3 umieszcza się tabliczkę T-22 wskazującą, że znak nie dotyczy rowerów jednośladowych (rys. 5.2.3.2). Na przeciwległym wlocie pod znakiem B-2 umieszcza się tabliczkę T-22.
 
 
Rys. 5.2.3.2. Znak D-3 z tabliczką T-22
 

 
pobierz opinię GDDKiA o umożliwieniu ruchu dwukierunkowego
dla rowerów na drogach jednokierunkowych

 
 
Przykład zastosowania znaków D-3 na drodze dwu-jezdniowej pokazano na rysunku 5.2.3.3.
 
 
Rys. 5.2.3.3. Oznakowanie kierunków ruchu na drodze dwujezdniowej
 
 

5.2.4. Droga bez przejazdu

Znak D-4a „droga bez przejazdu" (rys. 5.2.4.1) stosuje się w celu oznaczenia wjazdu na drogę, której przeciwległy koniec nie ma połączenia z inną drogą. Stosuje się go także na drodze, która ma połączenia z innymi drogami, ale tworzą one układ zamknięty, a wyjazd z obszaru jest możliwy tylko w miejscu wjazdu. Przykłady zastosowania znaków D-4a pokazano na rysunku 5.2.4.2. Znak D-4a umieszcza się bezpośrednio za skrzyżowaniem.
 
 
Rys. 5.2.4.1. Znak D-4a
 
 
Rys. 5.2.4.2. Zastosowanie znaków D-4a
 
 
Zaleca się stosowanie znaku D-4b przy zmianach organizacji ruchu powodujących czasową nieprzejezdność drogi oraz w sytuacjach, gdy znak D-4a może być trudny do zauważenia przez kierujących.
 
 
Rys. 5.2.4.3. Znak D-4b wskazujący drogę bez przejazdu z prawej strony
 
 
Znak D-4b „wjazd na drogę bez przejazdu" (rys. 5.2.4.3) stosuje się w celu uprzedzenia, że droga znajdująca się za skrzyżowaniem jest drogą bez przejazdu. Znak D-4b umieszcza się przed skrzyżowaniem z taką drogą. W zależności od warunków lokalnych może on być uzupełnieniem znaku D-4a lub występować samodzielnie, jeżeli wjazd możliwy jest tylko z jednego kierunku ruchu (rys. 5.2.4.4).
 
Rys. 5.2.4.4. Zastosowanie znaku D-4b
 
Stosownie do sytuacji na skrzyżowaniu znak D-4b może wskazywać drogę bez przejazdu położonego po prawej lub lewej stronie (rys. 5.2.4.5).
 
 
Rys. 5.2.4.5. Znak D-4b wskazujący drogę bez przejazdu z lewej strony
 

5.2.5. Pierwszeństwo na zwężonym odcinku drogi

 
Znak D-5 „pierwszeństwo na zwężonym odcinku drogi" (rys. 5.2.5.1) stosuje się w celu poinformowania kierujących o pierwszeństwie wjazdu na zwężony odcinek drogi przed pojazdami jadącymi z przeciwnego kierunku.
Znak D-5 umieszcza się w odległości do 20 m przed początkiem zwężonego odcinka drogi, którego przeciwległy kraniec został oznakowany znakiem B-31. Zasady ustalania pierwszeństwa na zwężonym odcinku drogi podano w punkcie 3.2.32, a oznakowanie takiego odcinka pokazano na rysunku 3.2.16.2.
 
 
 
Rys. 5.2.5.1. Znak D-5

5.2.6. Przejście dla pieszych i przejazd dla rowerzystów

 

5.2.6.1. Zasady ogólne

 
 
Rys. 5.2.6.1. Znak D-6
 
 
Znak D-6 „przejście dla pieszych" (rys. 5.2.6.1) stosuje się w celu oznaczenia miejsca przeznaczonego do przechodzenia pieszych w poprzek drogi. Powierzchnię przejścia stanowi część drogi wyznaczona znakiem poziomym P-10.
 
Znak D-6b „przejście dla pieszych i przejazd dla ro-werzystów" (rys. 5.2.6.3) stosuje się w celu oznaczenia miejsca przeznaczonego do przechodzenia pieszych oraz miejsca przejeżdżania rowerzystów w poprzek drogi.
Powierzchnię przejścia i przejazdu wyznacza się znakami poziomymi P-10 i P-11 umieszczonymi obok siebie.
Znaki D-6, D-6a i D-6b umieszcza się w odległości do 0,5 m od krawędzi przejścia lub przejazdu od strony nadjeżdżających pojazdów.
 
 
Rys. 5.2.6.3. Znak D-6b
 
Na drogach dwukierunkowych jednojezdniowych zaleca się stosowanie znaku dwustronnego, a przy jezdniach jednokierunkowych znaki D-6, D-6a i D-6b należy powtarzać po lewej stronie (rys. 5.2.6.4).
 
Rys. 5.2.6.4. Oznakowanie przejścia dla pieszych na drodze dwujezdniowej
 
 
 
Na drogach jednojezdniowych dwukierunkowych o szerokości ponad 15 m oraz na jezdniach jedno-kierunkowych o szerokości ponad 10 m zaleca się umieszczenie dodatkowo znaków D-6, D-6a i D-6b nad jezdnią. W miejscach szczególnie niebezpiecznych bądź o dużej wypadkowości dopuszcza się nanoszenie lic znaków D-6, D-6a i D-6b na tle folii od- blaskowo-fluorescencyjnej żółto-zielonej lub pomarańczowej.
 
Dla oznaczenia miejsca przejść dla pieszych szczególnie uczęszczanych przez dzieci pod znakiem D-6 lub D-6b umieszcza się tabliczkę T-27.
 
 
Rys. 5.2.6.5. Tabliczka T-27
 
Tabliczka T-27 (rys. 5.2.6.5) ma kształt kwadratu o boku długości 450 mm. Tabliczki te można stosować w celu dodatkowego poinformowania i ostrzeżenia kierujących pojazdami o tym, że z przejścia w znacznym stopniu korzystają dzieci. Znaki D-6 lub D-6b z tabliczkami T-27 umieszcza się przy przejściach w bezpośrednim sąsiedztwie wyjść z obiektów, do których uczęszczają dzieci w wieku od 7 do 15 lat. Tabliczka T-27 nie może występować samodzielnie bez znaku D-6 lub D-6b. Dopuszcza się wy-konanie lica tabliczki T-27 z folii odblaskowo-fluore- scencyjnej żótto-zielonej lub pomarańczowej. Ustalenie przejść podlegających oznakowaniu tabliczką powinno być poprzedzone szczegółową analizą warunków lokalnych, a liczba tego typu przejść powinna być ograniczona. Przejście dla pieszych nie może być wyznaczone w osi wyjścia ze szkoły. Przykład oznakowania przejść przy szkole pokazano na rysunku 5.2.6.6.
 
Rys. 5.2.6.6. Oznakowanie przejść dla pieszych przy szkole
 
 

5.2.6.2. Zasady lokalizowania przejść dla pieszych

 
Wyboru miejsca w celu wyznaczenia przejścia dla pieszych należy dokonać po przeprowadzeniu analizy warunków drogowych i ruchowych oraz możliwości zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom ruchu, uwzględniając w szczególności:
— źródła i cele ruchu pieszych,
— kierunki ruchu pieszych,
— rozkład ruchu pieszych w ciągu doby,
— natężenie ruchu pieszych,
— natężenie ruchu kołowego na drodze, przez którą wyznaczone ma być przejście,
— geometrię drogi.
Potrzebę wyznaczenia przejścia oraz jego lokalizację należy z tego względu szczegółowo przeanalizować i dokonać wyboru, stosując poniższe zasady:
a) poza obszarami zabudowanymi przejścia można wyznaczać na obciążonych ruchem pieszym skrzy-żowaniach oraz w rejonach przystanków autobusowych, szkół, zakładów pracy itp.,
b) w obszarach zabudowanych wyznaczenie przejść przez drogi dwujezdniowe lub wyodrębnione z jezdni torowiska tramwajowe w rejonach podanych w lit. a jest niezbędne,
c) przejścia powinny koncentrować możliwie największą liczbę pieszych przekraczających drogę, przy czym lokalizacja tych przejść powinna uwzględniać najkrótszą drogę między źródłem a celem ruchu pieszych,
d) przejścia należy lokalizować przede wszystkim przy skrzyżowaniach dróg,
e) odległości między przejściami poza obszarem zabudowanym nie powinny być mniejsze niż 500 m, a w obszarze zabudowanym:
— 100 m na drogach jednojezdniowych,
— 200 m na drogach dwujezdniowych,
f) przejścia między skrzyżowaniami należy lokalizować w miejscach zapewniających wzajemną widoczność pieszych i kierujących pojazdami; nie należy wyznaczać przejść za wzniesieniami, na tukach poziomych i za tymi tukami, w miejscach zasłoniętych przez budynki, zieleń lub inne obiekty znajdujące się przy drodze,
g) przejścia w miastach należy wyznaczać w zasadzie tylko przez ulice układu podstawowego uznane za trasy z pierwszeństwem; przez pozostałe ulice dopuszcza się wyznaczanie przejść w rejonach szkół i innych obiektów, do których uczęszczają dzieci, lub zakładów przemysłowych, gdzie występuje duża koncentracja ruchu pieszych,
h) wyznaczając przejścia w rejonie przystanków ko-munikacji zbiorowej, należy, jeżeli to tylko możliwe, uwzględnić następującą jego lokalizację w stosunku do znaku oznaczającego przystanek:
— przed znakiem D-15 lub D-16 (rys. 5.2.6.7 lit. a),
— za znakiem D-17 (rys. 5.2.6.7 lit. b).
i) lokalizując przejścia na skrzyżowaniach, należy wyznaczać je na wszystkich jezdniach, w poprzek których dopuszczone zostało przekroczenie jezdni; w sytuacjach wynikających z warunków ruchu można wyznaczyć przejścia nie na wszystkich wlotach, co pokazano na rysunku 5.2.6.8.
 
Rys. 5.2.6.7. Wyznaczanie przejść dla pieszych w rejonie przystanków:
 
a) autobusowych
 
b) tramwajowych
Rys. 5.2.6.8. Wyznaczenie przejść dla pieszych nie na wszystkich wlotach na skrzyżowanie
 
 
 
Na przejściach wyznaczonych na drogach jednojezdniowych dwukierunkowych należy w miarę możliwości wydzielić w okolicy osi jezdni miejsce dające pieszemu możliwość zatrzymania się, tzw. azyl.
 
5.2.6.3. Zasady stosowania znaku D-6
Znak D-6 należy stosować przy wszystkich przejściach dla pieszych.
Jeżeli przejście zostało wyznaczone na drodze, na której dopuszczalna prędkość pojazdów jest większa od 60 km/h, lub na odcinku międzywęzłowym, to należy dodatkowo stosować znaki A-16 według zasad podanych w punkcie 2.2.18. Jeżeli nawierzchnia jezdni nie nadaje się do umieszczenia znaku poziomego oznaczającego przejście dla pieszych, a istnieje potrzeba ustalenia przejścia, przejście to można wyznaczyć tylko znakami D-6, umieszczając je po obu stronach drogi. Zaleca się, aby byty to znaki dwustronne.
Rys. 5.2.6.9. Oznakowanie przejść dla pieszych na skrzy-żowaniu typu „T"
 
Rys. 5.2.6.10. Oznakowanie przejść dla pieszych oddalonych od skrzyżowania
Rys. 5.2.6.11. Przejście dla pieszych wyznaczone w celu przeprowadzenia rowerów przez jezdnię na odcinku między skrzyżowaniami
 

5.2.6.4. Zasady lokalizacji przejazdów dla rowerzystów

 
Wyboru miejsca przejazdu dla rowerzystów należy dokonywać stosownie do istniejącej sieci dróg dla rowerów. Przejazdy dla rowerzystów należy wyznaczać na skrzyżowaniach dróg, w miejscach zapewniających wzajemną widoczność rowerzystów i kierujących pojazdami. W przypadku gdy wzajemna widoczność nie jest zapewniona, należy zastosować środki spowalniające ruch rowerowy, tak aby wjazd na przejazd dla rowerzystów następował z niewielką prędkością. Poza skrzyżowaniami przejazdy dla rowerzystów wyznacza się wyjątkowo na obszarze zabudowanym w przypadkach, gdy ze względu na warunki terenowe zachodzi konieczność przeprowadzenia ciągu rowerowego na drugą stronę drogi. Zaleca się w takich przypadkach przed wjazdem na jezdnię umieszczenie znaku C-13a „koniec drogi dla rowerów", a na jezdni wyznaczenie przejść dla pieszych, tak aby rowery były przeprowadzane przez jezdnię (rys. 5.2.6.11). Przejazdy dla rowerzystów w poprzek drogi, której nadano pierwszeństwo znakiem D-1, należy w miarę możliwości wyznaczyć na skrzyżowaniach o ruchu kierowanym sygnalizacją świetlną obok przejść dla pieszych, stosując znak D-6b.
 
 
Rys. 5.2.6.12. Przejście dla pieszych wyznaczone na skrzyżowaniu na wlocie z pierwszeństwem w celu przeprowadzenia rowerów
Poza obszarem zabudowanym przejazdy dla rowerzystów można wyznaczać tylko na skrzyżowaniach. Jeżeli ciąg rowerowy przekracza drogę z pierwszeństwem, na drodze dla rowerów należy zastosować środki spowalniające ruch, a bezpośrednio przed wjazdem na jezdnię zakończyć drogę dla rowerów poprzez umieszczenie znaku C-13a, tak aby rowery byty przeprowadzane przez drogę z pierwszeństwem (rys. 5.2.6.12).
 

5.2.6.5. Zasady stosowania znaków D-6a i D-6b

Znaki D-6a i D-6b stosuje się w każdym przypadku, gdy na jezdni zostat wyznaczony przejazd dla rowerzystów występujący samodzielnie lub obok przejścia dla pieszych. Przejazdy dla rowerzystów należy wyznaczać na jezdni za pomocą znaku poziomego P-11.
 

5.2.7. Droga ekspresowa

Rys. 5.2.7.1. Znak D-7
 
 
Znak D-7 „droga ekspresowa" (rys. 5.2.7.1) stosuje się w celu oznaczenia początku lub kontynuacji drogi ekspresowej. Znaki D-7 umieszcza się:
— na początku drogi ekspresowej,
— na początkach łącznic wjazdowych lub na innych drogach dojazdowych do dróg ekspresowych.
Znak D-7 z tabliczką T-1a umieszcza się na drodze ogólnodostępnej, której przedłużeniem jest droga ekspresowa, w odległości 1000 m przed jej początkiem oraz dodatkowo za ostatnim skrzyżowaniem znajdującym się w odległości mniejszej niż 1000 m od początku drogi ekspresowej. Jeżeli wjazd na drogę ekspresową następuje z drogi leżącej w obszarze zabudowanym, to pod znakiem D-7 umieszcza się znak D-43 „koniec obszaru zabudowanego". Znak D-7 umieszcza się na tablicach przeddrogowskazowych i drogowskazach tablicowych, kierujących ruch do drogi ekspresowej, umieszczonych na drodze, z której następuje wjazd na drogę ekspresową.
Dla oznakowania drogi ekspresowej, za przejazd którą pobierana jest opłata, stosuje się dodatkowe oznakowanie zgodnie z zasadami opisanymi w punkcie 5.2.9.

5.2.8. Koniec drogi ekspresowej

 
 
Rys. 5.2.8.1. Znak D-8
 
 
Znak D-8 „koniec drogi ekspresowej" (rys. 5.2.8.1) stosuje się w celu oznaczenia końca drogi przeznaczonej tylko dla ruchu pojazdów samochodowych, oznaczonej przy wjazdach znakiem D-7. Znak D-8 umieszcza się na końcu drogi ekspresowej oraz na łącznicach wyjazdowych z drogi ekspresowej. Jeżeli droga ekspresowa prowadzi do przejścia granicznego, wtedy znak D-8 umieszcza się przed znakiem A-30 z tabliczką T-17 wskazującą granicę państwa. Jeżeli droga ekspresowa kończy się na skrzyżowaniu lub na odcinku międzywęzłowym, np. na przejściu granicznym, w odległości 1000 m przed jej końcem umieszcza się znak D-7 z tabliczką T-1a.
 
 

5.2.9. Autostrada

Rys. 5.2.9.1. Znak D-9
 
 
Znak D-9 „autostrada" (rys. 5.2.9.1) stosuje się w celu oznaczenia początku lub kontynuacji autostrady. Znak D-9 umieszcza się:
— na początku jezdni głównej autostrady,
— na początkach łącznic wjazdowych.
Znak D-9 z tabliczką T-1a umieszcza się na drodze ogólnodostępnej, której przedłużeniem jest autostrada, w odległości 1000 m przed jej początkiem oraz dodatkowo za ostatnim skrzyżowaniem znajdującym się w odległości mniejszej niż 1000 m od początku autostrady.
Jeżeli wjazd na autostradę następuje z drogi leżącej w obszarze zabudowanym, to pod znakiem D-9 umieszcza się znak D-43 „koniec obszaru zabudowanego".
Znak D-9 z tabliczką T-28 (rys. 5.2.9.2) umieszcza się na początku łącznic wjazdowych na płatny odcinek autostrady oraz na jezdni głównej autostrady bezpłatnej na ostatnim węźle przed punktem poboru opłat. W odległości 1000 m przed znakiem D-9 z tabliczką T-28 umieszczonym na jezdni głównej umieszcza się dodatkowo znak D-9 z tabliczkami T-28 i T-1a.
 
 
Rys. 5.2.9.2. Tabliczka T-28
 
Na początku odcinka autostrady bezpłatnej będącej kontynuacją autostrady płatnej umieszcza się znak D-9 z tabliczką T-28a (rys. 5.2.9.3) wskazującą koniec odcinka autostrady, za przejazd którym pobierana jest opłata.
 
Rys. 5.2.9.3. Tabliczka T-28a
 
Znak D-9 umieszcza się obok znaku E-15c z numerem autostrady, na tablicach przeddrogowskazo- wych i drogowskazach tablicowych umieszczonych na drodze, z której następuje wjazd na autostradę.
W przypadku autostrady płatnej pod znakami D-9 i E-15c umieszcza się napis „Płatna" jak na tabliczce T-28.
 

5.2.10. Koniec autostrady

Rys. 5.2.10.1. Znak D-10
 
Znak D-10 „koniec autostrady" (rys. 5.2.10.1) stosuje się w celu oznaczenia końca autostrady. Znak D-10 umieszcza się na końcu jezdni głównej autostrady i łącznicach wyjazdowych z autostrady. Jeżeli autostrada prowadzi do przejścia granicznego, wtedy znak D-8 umieszcza się pod znakiem A-30 z tabliczką T-17 wskazującą granicę państwa.
Jeżeli autostrada kończy się na skrzyżowaniu lub na odcinku międzywęzłowym, np. na przejściu granicznym, w odległości 1000 m przed jej końcem umieszcza się znak D-7 z tabliczką T-1a.
 

5.2.11. Początek pasa ruchu dla autobusów

Rys. 5.2.11.1. Znak D-11
 
Znak D-11 „początek pasa ruchu dla autobusów" (rys. 5.2.11.1) stosuje się w celu oznaczenia początku pasa przeznaczonego tylko dla autobusów (trolejbusów) komunikacji publicznej, znajdującego się po prawej stronie.
Znak D-11 powinien mieć wymiary takie, jak ustalono dla znaków dużych. Znak D-11 umieszcza się obok jezdni, w miejscu, od którego obowiązywać ma zakaz poruszania się po wyznaczonym pasie ruchu innych pojazdów niż autobusy lub trolejbusy. Jeżeli na tym pasie dopuszcza się także ruch innych pojazdów, to na znaku D-11 pod napisem BUS należy umieścić napis określający rodzaj takich pojazdów np. TAXI. Dopuszczenie do poruszania się po pasie ruchu dla autobusów innych pojazdów powinno być ograniczone w takim stopniu, aby pojazdy te nie powodowały utrudnienia ruchu autobusów (trolejbusów), dla których pas jest przeznaczony. Jeżeli konieczne jest wydzielenie tego pasa po lewej stronie jezdni, to należy stosować odmianę znaku D-11 (D-11a) według rysunku 5.2.11.2.
 
 
Rys. 5.2.11.2. Znak D-11a
 
Wydzielenie pasów ruchu tylko dla autobusów (trolejbusów) jest jednym ze środków usprawniających ruch tych pojazdów na obciążonych ruchem ulicach i przyczynia się do poprawy regularności ich kursowania. Stosowanie wydzielonych pasów ruchu powinno być poprzedzone wszechstronną analizą warunków ruchu na jezdni, uwzględniającą oprócz natężenia ruchu różnych rodzajów pojazdów także czas przejazdu i czas zatrzymań.
Szczegółowe pomiary tych parametrów należy wykonać przed wyznaczeniem pasów i po ich wy-znaczeniu, w celu
 
 
określania efektywności zastosowanego rozwiązania. Wydzielanie pasów ruchu może być stosowane w zróżnicowanym zakresie. Gdy ruch odbywa się dość swobodnie, a występują tylko punktowe utrudnienia w przejeździe pojazdów komunikacji publicznej, wówczas zaleca się wydzielanie pasów tylko na krótkich odcinkach w rejonach występujących w ruchu utrudnień. Można przy tym stosować inne zmiany w organizacji ruchu, jak np. ograniczenie postoju lub zatrzymania pojazdów, eliminację skrętów, eliminację innych pojazdów z pewnych odcinków jezdni itp. Na skrzyżowaniach, na których ruch jest kierowany przy użyciu sygnalizacji świetlnej, długość wydzielonego pasa ruchu powinna przekraczać długość kolejki pojazdów tworzących się na sąsiednich pasach ruchu. Jeżeli trudne warunki ruchu występują na kilku sąsied-nich skrzyżowaniach i powodują blokowanie odcinków między nimi, to pas ruchu dla autobusów może być przeprowadzony przez kilka sąsiednich skrzyżowań. Przeznaczenie części jezdni dla zbiorowej komunikacji publicznej i pozostawienie na pozostałej części ruchu innych pojazdów może być uzasadnione nawet wówczas, gdy dla tych pojazdów pozostaje tylko jeden pas ruchu. Zależy to od liczby autobusów i przewożonych pasażerów. Minimalne natężenie ruchu autobusów, przy którym straty czasu ponoszone przez jadących innymi pojazdami są równoważone przez korzyści pasażerów komunikacji zbiorowej, zależy od stopnia nasycenia wlotów na skrzyżowaniu z sygnalizacją świetlną kierującą ruchem. Przy wysokim stopniu nasycenia (3000 pojazdów na godzinę sygnału zielonego na dwóch pasach odpowiada nasyceniu 0,95) stosowanie wydzielonych pasów jest uzasadnione nawet przy małym ruchu autobusów.
Jeżeli sytuacje lokalne nie zmuszają do stosowania innych środków, to dla autobusów (trolejbusów) należy wydzielać prawy skrajny pas jezdni. Wydzielenie pasa po lewej stronie może być uzasadnione skręcaniem autobusów (trolejbusów) w lewo lub jazdą na wprost przy obowiązującym zakazie skrętu w lewo. Dla oznakowania wydzielonych części jezdni dla autobusów (trolejbusów) w kierunku przeciwnym do ruchu pozostałych pojazdów stosuje się znaki B-2 i F-18b zgodnie z zasadami opisanymi w punktach 3.2.2 i 7.2.18.
 

5.2.12. Pas ruchu dla autobusów

 
Znak D-12 „pas ruchu dla autobusów" (rys. 5.2.12.1) stosuje się w celu potwierdzenia występowania takiego pasa na całym odcinku między skrzyżowaniami.
Znak D-12 powinien mieć wymiary takie, jak ustalono dla znaków dużych; stosuje się go, gdy długość odcinka pasa dla autobusów między skrzyżowaniami przekracza 400 m, oraz umieszcza obok jezdni w połowie tego odcinka.
 
 
Rys. 5.2.12.1. Znak D-12
 
 
Rys. 5.2.12.2. Oznakowanie pasa ruchu dla autobusów
 
 
Informację potwierdzającą występowanie pasa ruchu dla autobusów można stosować także nad jezdnią. Znak D-12 umieszczony nad jezdnią ma wymiary takie, jak ustalono dla znaków średnich.
 
Jeżeli wydziela się lewy pas jezdni, to na znaku D-12 napis BUS i symbol autobusu umieszcza się po lewej stronie tarczy znaku. Odpowiednio zamienia się również linie oznaczające krawędź jezdni i pas ruchu, analogicznie jak pokazano na rysunku 5.2.11.2. Jeżeli pas ruchu dla autobusów kończy się przed skrzyżowaniem, to na końcu pasa stosuje się znak D-12 z tabliczką T-3a.
Pas ruchu dla autobusów oddziela się od sąsiedniego, ogólnodostępnego pasa ruchu znakami poziomymi (linią przerywaną lub ciągłą). Przykład zastosowania znaków D-11 i D-12 do oznakowania pasa ruchu dla autobusów pokazano na rysunku 5.2.12.2.
 

5.2.13. Dodatkowe pasy ruchu

5.2.13.1. Zasady ogólne

Dodatkowe pasy ruchu na odcinkach pomiędzy skrzyżowaniami stosuje się na tych drogach, na których występują wzniesienia powodujące znaczne zmniejszenie prędkości samochodów ciężarowych. Dodatkowe pasy ruchu stosuje się także na odcinkach dróg dwukierunkowych poza wzniesieniami w celu zwiększenia możliwości wyprzedzania. Dodatkowy pas ruchu na jezdni jednokierunkowej powinien występować po lewej stronie jezdni. Na jezdni dwukierunkowej dodatkowy pas ruchu powinien wy-stępować jako pas środkowy oddzielony od pasa dla przeciwnego kierunku ruchu linią podwójną ciągłą.
 
 
 
Rys. 5.2.13.1. Znak D-13
Na odcinkach oznakowanych znakiem D-13 „początek pasa ruchu powolnego" (rys. 5.2.13.1) należy zastosować oznakowanie jak w punkcie 5.2.13.2, ewentualnie dla jezdni dwukierunkowych zastosować przekrój dwupasowy.
 

5.2.13.2. Początek pasa ruchu

Znak D-13a „początek pasa ruchu" (rys. 5.2.13.2) sto-suje się w celu wskazania początku dodatkowego pa-sa ruchu na jezdni jednokierunkowej. Na znaku D-13a wskazuje się rzeczywistą liczbę pasów ruchu. Znak D-13a umieszcza się w odległości do 100 m przed początkiem dodatkowego pasa ruchu. Zaleca się umieszczenie dodatkowo znaku D-13a z tabliczką T-1 a w odległości do 400 m przed początkiem dodatkowe-go pasa ruchu.
 
 
Rys. 5.2.13.2. Znak D-13a
 
 
Rys. 5.2.13.3. Znak D-13b
 
 
 
Znak D-13b „początek pasa ruchu na jezdni dwu-kierunkowej" (rys. 5.2.13.3) stosuje się w celu wskazania początku dodatkowego pasa ruchu na jezdni dwukierunkowej. Znak D-13b umieszcza się w odległości do 50 m przed początkiem dodatkowego pasa ruchu. Zaleca się umieszczenie dodatkowo znaku D-13b z tabliczką T-1a w odległości do 200 m przed początkiem dodatkowego pasa ruchu. Na odcinku o trzech pasach ruchu w odległościach co 300—500 m umieszcza się znaki F-15 wskazujące niesymetryczny podział jezdni dla przeciwnych kierunków ruchu.
Znaki D-13a i D-13b powinny mieć wymiary takie, jak ustalono dla znaków wielkich lub dużych. Znaki wielkie stosuje się na autostradach, a znaki duże na pozostałych drogach.
Dodatkowe pasy ruchu stosuje się na wzniesieniach, na których występuje znaczne zmniejszenie prędkości samochodów ciężarowych. Przy wyznaczaniu dodatkowego pasa ruchu na wzniesieniu należy uwzględnić:
— wartość pochylenia podłużnego drogi,
— długość odcinka wzniesienia,
— natężenie ruchu pojazdów,
— udział w ruchu samochodów ciężarowych i cią-gników rolniczych.
Minimalna długość dodatkowego pasa ruchu wynosi 500 m.
 
 
Poza wzniesieniami dodatkowe pasy ruchu stosuje się na odcinkach jezdni dwukierunkowych, których nawierzchnia pozwala na wyznaczenie trzech pasów ruchu. Dodatkowe pasy ruchu na jezdniach dwukierunkowych wyznacza się poza skrzyżowaniami na odcinkach, na których nie występuje ruch pieszych i rowerzystów lub odbywa się on poza jezdnią. Na odcinkach, na których zastosowano do-datkowe pasy ruchu oznaczone znakiem D-13a lub D-13b, nie dopuszcza się wyznaczenia przejść dla pieszych i przejazdów dla rowerzystów. Na odcinkach dróg z dodatkowymi pasami ruchu nie powinny występować zjazdy. W przypadku występowania zjazdu na jezdni dwukierunkowej nie dopuszcza się możliwości skręcania w lewo ze zjazdu na drogę oraz z drogi do zjazdu.
 
Rys. 5.2.13.4. Oznakowanie dodatkowego pasa ruchu na jezdni jednokierunkowej:
 
 
a) z poszerzeniem jezdni z lewej strony
 
 
b) z poszerzeniem jezdni z prawej strony
Rys. 5.2.13.5. Oznakowanie dodatkowego pasa ruchu na jezdni dwukierunkowej
 
 

5.2.14. Koniec pasa ruchu

Rys. 5.2.14.1. Znak D-14
 
 
 
Rys. 5.2.14.2. Znak D-14a
W celu oznaczenia końca lewego pasa ruchu na od-cinku jezdni jednokierunkowej dwupasowej stosuje się znak D-14a „koniec lewego pasa ruchu" (rys. 5.2.14.2).
W przypadku końca lewego pasa ruchu na jezdni o więcej niż dwóch pasach ruchu stosuje się odmianę znaku D-14a wskazującą rzeczywistą liczbę pasów ruchu (rys. 5.2.14.3).
Dla wskazania końca dodatkowego pasa ruchu na jezdni dwukierunkowej stosuje się znak D-14b „koniec wewnętrznego pasa ruchu na jezdni dwukierunkowej" (rys. 5.2.14.4).
 
 
Rys. 5.2.14.3. Znak D-14a wskazujący koniec lewego pasa ruchu na jezdni trzypasowej
 
 
Rys. 5.2.14.4. Znak D-14b
Znaki D-14, D-14a i D-14b powinny być umieszczone w odległości:
— 100—150 m przed końcem pasa ruchu na drogach o dopuszczalnej prędkości większej niż 60 km/h,
— 50—100 m przed końcem pasa ruchu na drogach o dopuszczalnej prędkości do 60 km/h.
Znak D-14a powinien być powtórzony po lewej stronie jezdni.
Wymiary oraz zasady stosowania w zależności od rodzaju drogi są analogiczne jak dla znaku D-13a. Na drogach dwupasowych o dopuszczalnej prędkości do 60 km/h dopuszcza się stosowanie znaków D-14, D-14a o wymiarach jak dla znaków średnich. Przykład zastosowania znaków D-14a i D-14b do oznakowania dodatkowego pasa ruchu pokazano na rysunkach 5.2.13.4 i 5.2.13.5.
 

5.2.15. Przystanek autobusowy

 
Rys. 5.2.15.1. Znak D-15
 
Znak D-15 „przystanek autobusowy" (rys. 5.2.15.1) stosuje się w celu oznaczenia przystanku dla autobusów komunikacji publicznej. Znak D-15 oznacza ponadto miejsce zatrzymywania się innych niż autobusy pojazdów samochodowych, wykonujących odpłatny przewóz osób na regularnych liniach, i pojazdów przeznaczonych do przewozu dzieci do szkół i przedszkoli.
Znak D-15 powinien mieć wymiary takie, jak ustalono dla znaków średniej wielkości, jednak poza drogami krajowymi dopuszcza się stosowanie znaków o wymiarach jak dla grupy wielkości mini. Na znaku D-15 nie dopuszcza się stosowania dodatkowych napisów lub symboli. Informacje wskazujące:
— nazwę przewoźnika, np. MPK, WPK, MZK, PKS itp., lub jego symbol,
— rodzaj przystanku, np. na żądanie, techniczny, dla wsiadających, dla wysiadających itp.,
— nazwę przystanku,
— numery lub oznaczenie linii,
— rozkład jazdy, można umieszczać:
— na niezależnych konstrukcjach, słupkach itp.,
— na elementach konstrukcji wiaty przystankowej,
— na konstrukcji wsporczej znaku D-15.
Znaki D-15 umieszcza się w odległości od 0,5 do 2,0 m od krawędzi jezdni lub krawędzi zatoki, po tej stronie jezdni, po której zatrzymuje się autobus. Jeżeli na przystanku bez zatoki odcinek jezdni, na którym zastosowano znak poziomy P-17 „linia przystankowa", jest dłuższy niż 30 m, zaleca się umieszczanie dwóch znaków w odległości 15 m od początku i końca linii.
 
 

5.2.16. Przystanek trolejbusowy

Rys. 5.2.16.1. Znak D-16
 
Znak D-16 „przystanek trolejbusowy" (rys. 5.2.16.1) stosuje się w celu oznaczenia przystanku dla trolej-busów. Wymiary oraz zasady stosowania i umiesz-czania znaków D-16 są analogiczne jak znaków D-15.
 

5.2.17. Przystanek tramwajowy

 
 
Rys. 5.2.17.1. Znak D-17
Znak D-17 „przystanek tramwajowy" (rys. 5.2.17.1) stosuje się w celu oznaczenia przystanku dla tramwajów. Wymiary i zasady stosowania oraz umieszczania znaku D-17 są takie same jak znaku D-15; jeżeli jednak przystanek jest wyposażony w wyodrębnioną z jezdni wysepkę dla pasażerów, to znak D-17 umieszcza się na tej wysepce, a nie przy krawędzi jezdni.
 

5.2.18. Parking

Znak D-18 „parking" (rys. 5.2.18.1) stosuje się w celu oznaczenia miejsca przeznaczonego do postoju pojazdów (zespołów pojazdów), z wyjątkiem przyczep kempingowych. Jeżeli na parkingu dopuszczone jest po-zostawienie na postoju przyczep kempingowych, pod znakiem D-18 umieszcza się tabliczkę T-23e. Jeżeli parking przeznaczony jest do postoju tylko określonego rodzaju pojazdów, w dolnej części znaku umieszcza się symbol pojazdu barwy białej zgodny z przedsta-wionymi na tabliczkach T-23 lub na znaku F-20.
 
 
Rys. 5.2.18.1. Znak D-18
 
Jeżeli miejsce takie zostało specjalnie zbudowane poza drogą, to znak D-18 stosuje się i umieszcza zgodnie z zasadami dotyczącymi znaków oznacza-jących obiekt, określonymi w punkcie 5.1. Znak D-18 stosuje się do oznaczenia początku odcinka chodnika, na którym dopuszczono postój pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 2,5 t. W razie potrzeby wskazania określonego sposobu parkowania pojazdów na drodze, pod znakiem D-18 umieszcza się odpowiednią odmianę tabliczki T-30 podającą sposób ustawiania pojazdów, a mianowicie:
 
 
Rys. 5.2.18.2. Tabliczka T-30a
— tabliczkę T-30a (rys. 5.2.18.2) oznaczającą postój całego pojazdu na chodniku równolegle do krawężnika,
 
Rys. 5.2.18.3. Tabliczka T-30b
— tabliczkę T-30b (rys. 5.2.18.3) oznaczającą postój całego pojazdu na chodniku prostopadle do krawężnika,
 
Rys. 5.2.18.4. Tabliczka T-30c
— tabliczkę T-30c (rys. 5.2.18.4) oznaczającą postój całego pojazdu na chodniku skośnie do krawężnika,
 
Rys. 5.2.18.5. Tabliczka T-30d
— tabliczkę T-30d (rys. 5.2.18.5) oznaczającą postój na chodniku kołami przedniej osi pojazdu prostopadle do krawężnika,
 
Rys. 5.2.18.6. Tabliczka T-30e
— tabliczkę T-30e (rys. 5.2.18.6) oznaczającą postój na chodniku kotami przedniej osi pojazdu skośnie do krawężnika.
 
Rys. 5.2.18.7. Tabliczka T-30f
— tabliczkę T-30f (rys. 5.2.18.7) oznaczającą postój całego pojazdu na jezdni prostopadle do krawężnika,
 
Rys. 5.2.18.8. Tabliczka T-30g
— tabliczkę T-30g (rys. 5.2.18.8) oznaczającą postój całego pojazdu na jezdni skośnie do krawężnika,
 
Rys. 5.2.18.9. Tabliczka T-30h
— tabliczkę T-30h (rys. 5.2.18.9) oznaczającą postój na chodniku kotami jednego boku pojazdu równolegle do krawężnika,
 
Rys. 5.2.18.10. Tabliczka T-30i
— tabliczkę T-30i (rys. 5.2.18.10) oznaczającą postój całego pojazdu na jezdni równolegle do krawężnika.
Dla wyznaczenia postoju po lewej stronie drogi stosuje się tabliczki T-30 o odpowiednio odwróconym symbolu.
Jeżeli postój został wskazany znakami D-18 z ta-bliczkami T-30, wówczas na końcu odcinka przezna-czonego do postoju umieszcza się znak D-18 z ta-bliczką T-3a (rys. 5.2.18.11). Oznakowanie takie do-puszcza się również w innych miejscach, w których występują wątpliwości co do miejsca i sposobu parkowania.
 
 
Rys. 5.2.18.11. Tabliczka T-3a
 
Wybór sposobu parkowania pojazdów na drodze wymaga szczegółowego przeanalizowania warunków ruchu pojazdów, natężenia ruchu pieszych, szerokości jezdni i chodników oraz istniejącej organizacji ruchu. Niedopuszczalne jest wyznaczenie parkowania przy użyciu tabliczek od T-30d do T-30i, jeżeli na jezdni obowiązuje zakaz zatrzymywania się lub postoju. Parkowanie skośne zaleca się stosować wówczas, gdy wjazd na stanowisko możliwy jest tylko z jednego kierunku. Parkowanie pojazdów całkowicie na chodniku prostopadle do krawężnika możliwe jest przy szerokości chodnika powyżej 6 m, pod warunkiem pozostawienia min. 1,5 m szerokości chodnika dla ruchu pieszego. Parkowanie pojazdów całkowicie na jezdni, skośne lub prostopadłe, można wprowadzać na szerokich jezdniach o niewielkim natężeniu ruchu. Parkowanie częściowo na jezdni, częściowo na chodniku jest rozwiązaniem pośrednim, gdy nie można dopuścić postoju pojazdu całkowicie na chodniku, ze względu na jego szerokość, a warunki ruchu pojazdów umożliwiają postój na jezdni.
Nie należy wyznaczać parkingu, choćby częściowo, na chodniku z wysokim krawężnikiem. Na odcinkach chodnika, gdzie dopuszczone zostało parkowanie, zaleca się obniżenie krawężnika oraz fizyczne oddzie-lenie (w miarę możliwości) pojazdów od pieszych.
 
Rys. 5.2.18.12. Znak D-18a
 
W dolnej części znaku D-18 dopuszcza się umiesz-czenie napisu określającego rodzaj parkingu, np. leśny, płatny, strzeżony itp., lub symbolu koperty.
Znak D-18a „parking — miejsce zastrzeżone" (rys. 5.2.18.12) oznacza miejsce przeznaczone na postój pojazdu uprawnionej osoby. Pod znakiem D-18a mogą być umieszczone tabliczki określające użytkowników lub rodzaj pojazdów, dla których parking jest przeznaczony, np. tylko dla zaopatrzenia, tylko dla karetek pogotowia itp., ewentualnie z podaniem, w jakich godzinach wynikające stąd ograniczenia dotyczą innych uczestników ruchu.
W razie potrzeby wyznaczenia miejsca postoju przeznaczonego tylko dla pojazdu samochodowego uprawnionej osoby niepełnosprawnej o ograniczonej sprawności ruchowej oraz kierującego pojazdem przewożącego taką osobę, pod znakiem D-18a umieszcza się tabliczkę T-29 (rys. 5.2.18.13).
 
 
Rys. 5.2.18.13. Tabliczka T-29
 
Znak D-18b „parking zadaszony" (rys. 5.2.18.14) stosuje się w celu wskazania parkingu, na którym miejsca przeznaczone do postoju pojazdów znajdują się w budynku lub pod wiatą. W dolnej części znaku D-18b lub na tabliczce pod znakiem można umieszczać symbole lub napisy analogicznie jak dla znaku D-18.
 
 
Rys. 5.2.18.14. Znak D-18b
 

5.2.19. Postój taksówek

Rys. 5.2.19.1. Znak D-19
 
Znak D-19 „postój taksówek" (rys. 5.2.19.1) stosuje się w celu oznaczenia początku odcinka jezdni prze-znaczonego tylko dla postoju taksówek osobowych. Znak D-19 powinien mieć wymiary: długość podstawy 620 mm, wysokość 300 mm.
Analogicznie jak znak D-19 stosuje się znak D-19a „postój taksówek bagażowych" (rys. 5.2.19.2), w miejscach przeznaczonych na postój taksówek ba-gażowych.
 
 
 
Rys. 5.2.19.2. Znak D-19a
 
Znak D-19a powinien mieć wymiary: długość podstawy 620 mm, wysokość 400 mm. Znaki D-19 i D-19a powinny być wykonywane jako dwustronne i umieszczane przy krawężniku obok miejsca, na które podjeżdża pierwsza z oczekujących taksówek.
Postoje taksówek osobowych zaleca się ustalać w rejonach:
— dworców,
— domów towarowych,
— hoteli,
— restauracji,
— obiektów kulturalno-rozrywkowych, natomiast taksówek bagażowych, przy:
— domach towarowych,
— sklepach meblowych i przemysłowych,
— magazynach.
Jeżeli to możliwe, postoje te należy wyznaczać na ulicach lokalnych, a na ulicach układu podstawowego w zatokach, tak aby utrudnienia w ruchu innych pojazdów były jak najmniejsze. Długość odcinka przeznaczonego do postoju taksówek powinna wynikać z obserwacji zapotrzebowania na taksówki w danym rejonie, ale nie powinna być mniejsza od 15 m (trzy taksówki) i większa niż 50 m (dziesięć taksówek). Większa liczba taksówek może oczekiwać na wyznaczonych placach poza jezdniami.
Jeżeli długość odcinka przeznaczonego do postoju nie została określona znakiem D-20, to oznacza to, iż postój taksówek może odbywać się w odległości do 20 m od znaku D-19.

5.2.20. Koniec postoju taksówek

 
Rys. 5.2.20.1. Znak D-20
 
Znak D-20 „koniec postoju taksówek" (rys. 5.2.20.1) stosuje się w celu oznaczenia końca odcinka jezdni przeznaczonego do postoju taksówek osobowych i umieszcza na jego końcu.
 
W celu oznaczenia końca postoju taksówek bagażowych stosuje się znak D-20a „koniec postoju taksówek bagażowych" (rys. 5.2.20.2).
 
Rys. 5.2.20.2. Znak D-20a
 

5.2.21. Szpital

Rys. 5.2.21.1. Znak D-21
 
Znak D-21 „szpital" (rys. 5.2.21.1) stosuje się w celu oznaczenia bliskości szpitala. Znak ten oprócz charakteru informacyjnego zawiera także nakaz za-chowania szczególnej ostrożności i niepowodowa- nia nadmiernego hałasu.
Zastosowanie znaku D-21 czyni zbędnym umieszczanie w rejonie szpitala znaku B-29. Znak D-21 umieszcza się na wszystkich ulicach przylegających do szpitala położonych w odległości nie większej niż 25 m od granicy tego obiektu. W celu oznakowania szpitala oddalonego od drogi głównej stosuje się oznakowanie przedstawione na rysunku 5.1.1.6.
 

5.2.22. Policja

 
Rys. 5.2.22.1. Znak D-21a
Znak D-21 a „policja" (rys. 5.2.22.1) stosuje się w celu wskazania siedziby jednostki policji. Znak umieszcza się w pobliżu siedziby. Znaki wskazujące kierunek do jednostki policji nieznajdującej się bezpośrednio przy drodze można umieszczać na drogach krajowych, wojewódzkich i powiatowych. Poza obszarem zabudowanym znaki D-21a umieszcza się w celu wskazania posterunku policji prowadzącego nadzór nad ruchem drogowym.
 
 

5.2.23. Punkt opatrunkowy

 
 
Rys. 5.2.23.1. Znak D-22
 
 
Znak D-22 „punkt opatrunkowy" (rys. 5.2.23.1) stosuje się w zasadzie poza miastami w celu wskazania obiektu, w którym uczestnik ruchu może uzyskać pomoc medyczną.
 
 

5.2.24. Stacja paliwowa

 
 
 
Rys. 5.2.24.1. Znak D-23
 
 
Znak D-23 „stacja paliwowa" (rys. 5.2.24.1) stosuje się w celu oznaczenia stacji paliw, na której prowadzona jest sprzedaż paliw do pojazdów samochodowych, w tym benzyny bezołowiowej. Jeżeli stacja paliw prowadzi także sprzedaż gazu do pojazdów nim napędzanych, dopuszcza się umieszczenie w dolnej części znaku napisu „LPG-GAZ". Znak D-23a „stacja paliwowa z gazem do napędu pojazdów" (rys. 5.2.24.2) stosuje się w celu wskazania stacji nieprowadzącej sprzedaży paliw do napędu pojazdów innych niż gaz.
 
 
 
 
Rys. 5.2.24.2. Znak D-23a
 
 

5.2.25. Telefon

 
 
 
Rys. 5.2.25.1. Znak D-24
 
Znak D-24 „telefon" (rys. 5.2.25.1) stosuje się poza miastami w celu oznaczenia obiektu z ogólnodo-stępnym aparatem telefonicznym. Znaku D-24 nie należy umieszczać łącznie z innymi znakami o obiektach, w których na ogół znajdują się telefony ogólnodostępne, np. restauracjach, hotelach, kempingach itp.
Jeżeli telefon nie jest dostępny przez całą dobę, to w dolnej części znaku podaje się, w jakich godzinach jest dostępny.
 

5.2.26. Poczta

Znak D-25 „poczta" (rys. 5.2.26.1) stosuje się poza miastami w celu oznaczenia znajdujących się w pobliżu placówek pocztowych.
 
 
 
Rys. 5.2.26.1. Znak D-25
 
 
Jeżeli na poczcie znajduje się ogólnodostępny telefon, na znaku D-25 umieszcza się symbol słuchawki telefonicznej (rys. 5.2.26.2).
 
 
Rys. 5.2.26.2. Znak D-25 z symbolem słuchawki telefonicznej
 
 

5.2.27. Stacja obsługi technicznej

 
 
Rys. 5.2.27.1. Znak D-26
 
Znak D-26 „stacja obsługi technicznej" (rys. 5.2.27.1) stosuje się w celu oznaczenia zlokalizowanych, przede wszystkim przy drogach pozamiejskich, zakładów usługowych prowadzących naprawy pojazdów samochodowych. Znak umieszcza się przy takich zakładach, które wykonują naprawy pojazdów różnych typów, w szczególności dotyczące urządzeń i zespołów mających wpływ na bezpieczeństwo ruchu (hamulce, układ kierowniczy, oświetlenie). Jeżeli zakres usług jest ograniczony, to na znaku lub na tabliczce można umieścić napis określający te usługi.
Umieszczony w dolnej części znaku symbol lub nazwa producenta samochodów oznacza autoryzowaną stację obsługi pojazdów tego producenta.
 

5.2.28. Wulkanizacja

 
 
Rys. 5.2.28.1. Znak D-26a
 
Znak D-26a „wulkanizacja" (rys. 5.2.28.1) stosuje się w celu wskazania zakładu wulkanizacyjnego. Znak umieszcza się przy wjeździe do zakładu. Znaki wskazujące kierunek do zakładu wulkanizacyjnego zlokalizowanego w odległości do 500 m od drogi można umieszczać na drogach krajowych, woje-wódzkich i powiatowych.
 

5.2.29. Myjnia

 
 
Znak D-26b „myjnia" (rys. 5.2.29.1) stosuje się w celu wskazania myjni samochodowej. Zasady stosowania znaku D-26b są analogiczne do znaku D-26a.
 
 
Rys. 5.2.29.1. Znak D-26b
 

5.2.30. Toaleta publiczna

 
 
Rys. 5.2.30.1. Znak D-26c
 
 
Znak D-26c „toaleta publiczna" (rys. 5.2.30.1) umieszcza się przy zlokalizowanych przy drodze ogólnodostępnych toaletach. Jeżeli w toalecie znajduje się urządzenie do opróżniania toalet zainstalowanych w autobusach i przyczepach kempingowych, w dolnej części znaku umieszcza się napis „BUS" (rys. 5.2.30.2).
 
 
Rys. 5.2.30.2. Znak D-26c z napisem „BUS"
 
 

5.2.31. Natrysk

 
 
Rys. 5.2.31.1. Znak D-26d
 
 
Znak D-26d „natrysk" (rys. 5.2.31.1) stosuje się w celu wskazania ogólnodostępnych natrysków zlokalizowanych w obiektach przy drogach.
 

5.2.32. Bufet lub kawiarnia

 
 
Rys. 5.2.32.1. Znak D-27
 
Znak D-27 „bufet lub kawiarnia" (rys. 5.2.32.1) stosuje się poza miastami w celu oznaczenia obiektu, w którym uczestnicy ruchu mogą skorzystać z szybkich ustug gastronomicznych w ograniczonym zakresie.
 

5.2.33. Restauracja

 
 
Rys. 5.2.33.1. Znak D-28
 
Znak D-28 „restauracja" (rys. 5.2.33.1) stosuje się w celu wskazania lokali przygotowanych do obsługi gastronomicznej uczestników ruchu w zakresie większym niż lokale oznaczone znakiem D-27. Znaków D-27 i D-28 nie należy umieszczać dla oznaczenia obiektów, przy których brak jest zorganizowanych poza drogą miejsc postoju.
 

5.2.34. Hotel (motel)

 
 
Znak D-29 „hotel (motel)" (rys. 5.2.34.1) stosuje się w celu wskazania, w zasadzie poza miastami, obiektów świadczących usługi w zakresie wynajmu pokoi lub łóżek na krótki okres. Znaków tych nie należy umieszczać przed obiektami rezerwowanymi w całości na dłuższe pobyty wypoczynkowe lub związanymi z inną działalnością, a użyczającymi noclegów uczestnikom ruchu tylko sporadycznie.
 
 
Rys. 5.2.34.1. Znak D-29
 

5.2.35. Obozowisko (kemping)

 
 
 
 
Rys. 5.2.35.1. Znak D-30
 
 
Znak D-30 „obozowisko (kemping)" (rys. 5.2.35.1) stosuje się w celu wskazania miejsca umożliwiającego uczestnikom ruchu rozbicie namiotu, ustawienie samochodu i przyczepy kempingowej. Znakiem tym należy oznaczać takie miejsca, które są wyposażone w niezbędne urządzenia sanitarne, określone odrębnymi przepisami.
 
 

5.2.36. Obozowisko (kemping) wyposażone w podłączenia elektryczne dla przyczep

 
 
 
Rys. 5.2.36.1. Znak D-31
 
Znak D-31 „obozowisko (kemping) wyposażone w podłączenia elektryczne dla przyczep" (rys. 5.2.36.1) stosuje się w celu oznaczenia kempingów, które posiadają podłączenia elektryczne dla przyczep kempingowych.
 
 

5.2.37. Pole biwakowe

 
 
Rys. 5.2.37.1. Znak D-32
 
 
Znak D-32 „pole biwakowe" (rys. 5.2.37.1) stosuje się w celu wskazania lokalizacji miejsc umożliwiających rozbicie namiotu lub ustawienie przyczepy kempingowej, wyposażonych jedynie w nieutwardzony plac postojowy i proste urządzenia, takie jak: stoły, daszki (wiaty) i ustęp.
 
 

5.2.38. Schronisko młodzieżowe

 
 
Rys. 5.2.38.1. Znak D-33
 
Znak D-33 „schronisko młodzieżowe" (rys. 5.2.38.1) stosuje się w celu wskazania obiektów tego typu określonych odrębnymi przepisami przez Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych lub inną organizację.
 
 

5.2.39. Punkt informacji turystycznej

 
 
 
Rys. 5.2.39.1. Znak D-34
 
Znak D-34 „punkt informacji turystycznej" (rys. 5.2.39.1) stosuje się w celu wskazania uczestnikom ruchu obiektów, w których zorganizowana
jest informacja turystyczna zapewniona przez personel. Znaków tych nie należy stosować do oznaczenia punktów z informacją wizualną (mapy, plakaty, schematy, wykazy adresów itp.), umieszczoną np. na parkingach przydrożnych.
 

5.2.40. Informacja radiowa o ruchu drogowym

 
Rys. 5.2.40.1. Znak D-34a
 
Znak D-34a „informacja radiowa o ruchu drogowym" (rys. 5.2.40.1) stosuje się w celu poinformowania jadących o możliwości uzyskania przez radio informacji dotyczących warunków ruchu, w szcze-gólności jego płynności, przejezdności dróg oraz warunków atmosferycznych. Znak D-34a informuje wyłącznie o stacjach, które w systemie RDS auto-matycznie przekazują komunikaty dotyczące wa-runków ruchu drogowego.
Na białym polu znaku umieszcza się napis „Radio", a pod nim znak identyfikacyjny (nazwę) stacji. Na dole na niebieskim tle podaje się dane o częstotliwości, z wymienieniem jednostek (MHz, kHz). Dodatkowo można podać czas nadawania wiadomości dla kierujących.
Zastosowanie na znaku D-34a napisu określającego dane o falach radiowych należy uzgodnić z od-powiednią jednostką zajmującą się radiokomunikacją.
Znak D-34a umieszcza się poza obszarem zabudo-wanym przede wszystkim na drogach o dużym na-tężeniu ruchu, na których tworzą się uciążliwe dla jadących zatamowania („korki"). Jeżeli radiostacja ma zasięg lokalny (UKF), to znaki umieszcza się tylko w jej zasięgu. Znaki D-34a nie powinny być umieszczone w odległościach mniejszych niż co 30 km.

5.2.41. Przejście podziemne dla pieszych

Znak D-35 „przejście podziemne dla pieszych" (rys. 5.2.41.1) stosuje się w celu wskazania pieszym miejsca, w którym mogą przedostać się na przeciwną stronę drogi, przechodząc pod jezdnią.
 
Rys. 5.2.41.1. Znak D-35
 
Znak D-35 należy umieszczać w sąsiedztwie wejścia do przejścia podziemnego, w miejscu zapewniającym widoczność tego wejścia. Jeżeli przejście podziemne wyposażone jest także w schody ruchome, to obok znaku D-35 lub bezpośrednio przy schodach umieszcza się dodatkowo znak D-35a „schody ruchome w dół" (rys. 5.2.41.2). Znak ten może być stosowany samodzielnie.
 
 
Rys. 5.2.41.2. Znak D-35a
 

5.2.42. Przejście nadziemne dla pieszych

 
Rys. 5.2.42.1. Znak D-36
 
Znak D-36 „przejście nadziemne dla pieszych" (rys. 5.2.42.1) stosuje się w celu wskazania pieszym miejsca, w którym mogą przedostać się na przeciwną stronę drogi, przechodząc nad jezdnią. Ze względu na to, że przejścia nadziemne (kładki) i wejścia na nie są z reguły dobrze widoczne, stosowanie tego znaku powinno być ograniczone. Jeżeli przejście nadziemne wyposażone jest także w schody ruchome, to obok znaku D-36 lub bezpośrednio przy schodach umieszcza się dodatkowo znak D-36a „schody ruchome w górę" (rys. 5.2.42.2). Znak ten może być stosowany samodzielnie.
 
Rys. 5.2.42.2. Znak D-36a

5.2.43. Tunel

Rys. 5.2.43.1. Znak D-37
 
Znak D-37 „tunel" (rys. 5.2.43.1) stosuje się w celu poinformowania kierujących o wjeździe do tunelu. Znak D-37 umieszcza się w odległości do 50 m przed wjazdem do tunelu.
W przypadku potrzeby określenia długości tunelu, w dolnej części znaku można umieścić informację analogiczną jak na tabliczce T-2, przy czym strzałki i napis są barwy białej.
 

5.2.44. Koniec tunelu

 
Rys. 5.2.44.1. Znak D-38
 
Znak D-38 „koniec tunelu" (rys. 5.2.44.1) stosuje się w celu poinformowania kierujących o wyjeździe z tunelu. Znak D-38 umieszcza się w odległości do 50 m za wyjazdem z tunelu. 

5.2.45. Dopuszczalne prędkości

 
Rys. 5.2.45.1. Znak D-39 *
 

 * Na podstawie Ustawy z dnia 29 października 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2010 nr 225 poz. 1466) dopuszczalna prędkosć samochodu osobowego, motocykla lub samochodu ciężarowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t została podniesiona do wartości:
a) na autostradzie – 140 km/h, (poprzednio 130)
b) na drodze ekspresowej dwujezdniowej – 120 km/h, (poprzednio 110)
Znak D-39 przedstawiony powyżej został zmieniony przez redakcję serwisu drogipubliczne.eu i nie jest zgodny z Rozporządzeniem, lecz zgodny z aktem nadrzędnym (Ustawą Prawo o ruchu drogowym)
 

 
Znak D-39 „dopuszczalne prędkości" (rys. 5.2.45.1) stosuje się w celu poinformowania osób wjeżdżających do Polski o podstawowych prędkościach do-puszczalnych na drogach w kraju. Znak D-39 powinien mieć wymiary: długość podstawy 3500 mm, wysokość 4000 mm, bez względu na miejsce zastosowania.
 
Znaki D-39 umieszcza się na drogach wjazdowych do kraju w pobliżu punktów kontroli celnej.
 

5.2.45a. Opłaty drogowe

 
 
Rys. 5.2.45a. Znak D-39a
 
 Znak D-39a "opłaty drogowe" (rys. 5.2.45a.) stosuje się na drogach w pobliżu granicy Rzeczypospolitej Polskiej w celu poinformowania osób wjeżdżających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej o opłatach wnoszonych za przejazd po drogach publicznych. Dodatkowo można umieszczać znak D-39a na parkingach w pobliżu granicy państwa oraz przed punktem poboru opłat położonym w pobliżu tej granicy.
Dopuszcza się umieszczenie na tarczy tego znaku w trzecim wierszu tekstu pod napisami w języku polskim i języku angielskim, napisu w języku państwa, z którego droga prowadzi przez granicę państwa (przejście graniczne).

5.2.46. Strefa zamieszkania

 
 
Rys. 5.2.46.1. Znak D-40
 
Znak D-40 „strefa zamieszkania" (rys. 5.2.46.1) stosuje się w celu oznakowania ustalonej strefy zamieszkania w której obowiązują szczególne zasady ruchu drogowego (pierwszeństwo pieszych przed pojazdami, ograniczenie prędkości do 20 km/h, parkowanie tylko w miejscach wyznaczonych). Znaki D-40 mają wymiary: długość podstawy 900 mm, wysokość 600 mm. Umieszcza się je na początku strefy zamieszkania na wszystkich drogach doprowadzających do niej ruch. Strefy te ustala się w obszarach zabudowanych na ulicach, również pojedynczych, na których w zasadzie odbywa się ruch tylko docelowy, przede wszystkim w osiedlach mieszkaniowych, w dzielnicach willowych i zabytkowych (starówkach). Ustalenie takich stref powinno być poprzedzone szczegółową analizą zasadności ich umieszczenia opartą m.in. na statystyce wypadków drogowych. Na odcinkach dróg w strefie zamieszkania, których parametry geometryczne umożliwiają jazdę z prędkością przekraczającą prędkość dopuszczalną, zaleca się stosowanie urządzeń lub rozwiązań wymuszających powolną jazdę (progi zwalniające, zmiany kierunku jazdy, punktowe przewężenia jezdni). Rozwiązania takie mogą nie być oznakowane znakami ostrzegawczymi.
Na skrzyżowaniach dróg w strefie zamieszkania pierwszeństwo nie powinno być określone znakami, z wyjątkiem skrzyżowań, na których ze względu na ograniczoną widoczność należy oznakować wlot znakiem B-20. W takim przypadku na drodze z pierwszeństwem stosuje się znaki A-6a—A-6e.
 

ustawa Prawo o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997 r (Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.):
 
 
Art 20 ust. 2. Prędkość dopuszczalna pojazdu lub zespołu pojazdów w strefie zamieszkania wynosi 20 km/h.
Art. 17 ust. 1. Włączanie się do ruchu następuje przy rozpoczynaniu jazdy po postoju lub zatrzymaniu się niewynikającym z warunków lub przepisów ruchu drogowego oraz przy wjeżdżaniu: 1)   na drogę z nieruchomości, z obiektu przydrożnego lub dojazdu do takiego obiektu, z drogi niebędącej drogą publiczną oraz ze strefy zamieszkania;
Art. 43 1. Dziecko w wieku do 7 lat może korzystać z drogi tylko pod opieką osoby, która osiągnęła wiek co najmniej 10 lat. Nie dotyczy to strefy zamieszkania.
Art. 49 ust.  1. Zabrania się zatrzymania pojazdu:
4)   w strefie zamieszkania w innym miejscu niż wyznaczone w tym celu;
 
Rozporządzenie Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnetrznych i Administracji  z dnia 31 lipca 2002 r.w sprawie znaków i sygnałów drogowych. (Dz.U. Z 2002r. Nr 170, poz. 1393 z późn. zm.):
 
§ 58 ust. 2. Znak D-40 informuje ponadto, że umieszczone w strefie zamieszkania urządzenia i rozwiązania wymuszające powolną jazdę mogą nie być oznakowane znakami ostrzegawczymi.
 

5.2.47. Koniec strefy zamieszkania

Rys. 5.2.47.1. Znak D-41
 
Znak D-41 „koniec strefy zamieszkania" (rys. 5.2.47.1) stosuje się w celu wskazania wyjazdu ze strefy zamieszkania. Znak ten umieszcza się na wszystkich drogach wylotowych ze strefy oznakowanej znakami D-40, w tym samym przekroju poprzecznym drogi co znak D-40. Znak ten może być umieszczony po lewej stronie jezdni, na odwrotnej stronie znaku D-40.
Wymiary znaku D-41 są takie same jak znaku D-40.
 

5.2.48. Obszar zabudowany

5.2.48.1. Zasady ogólne

 
Rys. 5.2.48.1. Znak D-42
 
Znak D-42 „obszar zabudowany" (rys. 5.2.48.1) sto-sowany jest w celu wskazania kierującym pojazdami, że wjeżdżają w obszar zabudowany.
Znak D-42 umieszcza się po prawej stronie drogi wjazdowej do miejscowości, w miejscu ustalonym jako granica obszaru zabudowanego. Jeżeli droga przebiega na przemian przez obszar danej miejscowości uznany za zabudowany oraz nie- uznany za taki obszar, wówczas znak D-42 umieszcza się na każdej granicy obszaru zabudowanego. Jeżeli w danej miejscowości granica pomiędzy kolejnymi końcem i początkiem obszaru zabudowanego, wskazanymi znakami D-42 i D-43, byłaby mniejsza niż 300 m, to na tym odcinku nie umieszcza się znaków D-42 i D-43, wprowadzając ewentualne podwyższenie dopuszczalnej prędkości pojazdów znakiem B-33. Znaki D-42 i D-43 mają wymiary: długość podstawy 1200 mm, wysokość 700 mm. Na jednojezdnio- wych drogach powiatowych i gminnych dopuszcza się znaki D-42 i D-43 o wysokości 530 mm.
 

5.2.48.2. Ustalenie granic obszaru zabudowanego

Granica obszaru zabudowanego wyznaczonego znakiem D-42 powinna być powiązana z występującą wzdłuż drogi zabudową o charakterze mieszkalnym i występującym na drodze ruchem pieszych. Znak D-42 powinien być umieszczony w pobliżu miejsca, w którym następuje wyraźna zmiana charakteru zagospodarowania otoczenia drogi. Znak D-42 powinien być powiązany z takimi elementami zagospodarowania drogi, jak:
— początek chodnika,
— wyjazdy bramowe z posesji,
— pas postojowy lub parking wyznaczony wzdłuż jezdni,
— skrzyżowanie.
Jako obszar zabudowany nie powinny być oznakowane miejsca, w których:
— zabudowa mieszkalna jest oddalona od drogi i nie jest z nią bezpośrednio związana,
— strefy przedmieść, w których zabudowa ma cha-rakter handlowo-usługowy (hurtownie, warsztaty, duże sklepy), jeżeli nie wiąże się z nią intensywny ruch pieszych w pobliżu drogi,
— konieczność ograniczenia prędkości wynika jedynie z warunków geometrycznych i technicznych drogi,
— występujący ruch pieszych wynika jedynie z lo-kalizacji przystanku autobusowego, skrzyżowania dróg lub ma charakter sezonowy.

5.2.49.Koniec obszaru zabudowanego

 
Rys. 5.2.49.1. Znak D-43
 
Znak D-43 „koniec obszaru zabudowanego" (rys. 5.2.49.1) stosowany jest w celu wskazania kierującym, że wyjeżdżają z takiego obszaru. Znak D-43 umieszcza się po prawej stronie drogi, w tym samym przekroju co D-42 zastosowany do kierunku przeciwnego.
Jeżeli obszar zabudowany obejmuje sąsiadujące miejscowości, to na ich granicy nie umieszcza się znaku D-43, a w odległości do 50 m za znakiem E-17a wskazującym wjazd do następnej miejscowości umieszcza się znak D-42 stanowiący potwierdzenie kontynuacji obszaru zabudowanego. W takim przypadku na drogach jednojezdniowych dopuszcza się stosowanie znaku D-42 o wysokości 530 mm.

5.2.50. Strefa parkowania

Znak D-44 „strefa parkowania" (rys. 5.2.50.1) stosuje się w celu wskazania strefy, w której w ciągu całej doby lub w określone dni tygodnia lub w określonych godzinach za postój pobierana jest opłata. W strefie oznakowanej znakiem D-44 postój w czasie wskazanym na znaku, bez wniesienia opłaty jest zabroniony.
Znaki D-44 mają wymiary z grupy znaków dużych. Na znaku obok napisu „Postój płatny" wskazuje się sposób wnoszenia opłaty poprzez umieszczenie napisu lub symbolu parkometru, karty zegarowej, biletu itp. Jeżeli obowiązek wnoszenia opłaty dotyczy określonych dni lub godzin, pod napisem „Postój płatny" umieszcza się informację określającą zakres stosowania znaku. Symbole stosowane na znaku D-44 pokazano na rys. 5.2.50.2.
 
 
Rys. 5.2.50.1. Znak D-44
 
Rys. 5.2.50.2. Symbole stosowane na znaku D-44:
 
a) parkometru
 
b) karty zegarowej
 
c) biletu
 
Znaki D-44 umieszcza się na wszystkich ulicach do-prowadzających ruch do strefy płatnego parkowania. Strefy płatnego parkowania tworzy się w celu zwiększenia rotacji pojazdów na postoju, w tych obszarach miast, w których liczba dostępnych miejsc parkingowych jest znacznie mniejsza (zwłaszcza w godzinach pracy urzędów lub placówek handlowych) od zapotrzebowania.

5.2.51. Koniec strefy parkowania

 
Rys. 5.2.51.1. Znak D-45
 
Znak D-45 „koniec strefy parkowania" (rys. 5.2.51.1) stosuje się w celu wskazania wyjazdu ze strefy, w której za postój pojazdu pobierana jest opłata. Na jezdniach dwukierunkowych znak D-45 umieszcza się w tym samym przekroju co znak D-44.

5.2.52. Droga wewnętrzna

 
 
Rys. 5.2.52.1. Znak D-46
 
Znak D-46 „droga wewnętrzna" (rys. 5.2.52.1) stosuje się w celu wskazania wjazdu na drogę wewnętrzną, w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007r. Nr 19, poz. 115, z późn. zm.)
 

Art. 8 uzt. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007r. Nr 19, poz. 115, z późn. zm.)
"Drogi, parkingi oraz place przeznaczone do ruchu pojazdów, niezaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych i niezlokalizowane w pasie drogowym tych dróg są drogami wewnętrznymi."

 
Znak ten umieszcza się na połączeniu drogi wewnętrznej z drogą publiczną. Znaku D-46 nie stosuje się na połączeniu drogi publicznej z nieruchomością położoną przy tej drodze, stanowiącym zjazd w rozumieniu przepisów o drogach publicznych. 
Na takim połączeniu dopuszcza sie stosowanie znaku D-46 w przypadkach, gdzie ze względu na rodzaj obiektu (kompleks budynków o różnym przeznaczeniu, np. usługowo-handlowym) brak znaku miałby wpływ na bezpieczeństwo ruchu na drodze publicznej. Znaku D-46 nie stosuje się w przypadku wjazdu na drogę wewnętrzną znajdującą się w oznakowanej strefie ruchu.
Na drodze wewnętrznej stosuje się znaki takie jak na drodze publicznej z grupy wielkości małych lub mini.

5.2.53. Koniec drogi wewnętrznej

 Rys. 5.2.53.1. Znak D-47
 
Znak D-47 „koniec drogi wewnętrznej" (rys. 5.2.53.1) stosuje się w celu wskazania wyjazdu z drogi wewnętrznej na drogę publiczną. Znak ten może być umieszczony po lewej stronie jezdni, na odwrotnej stronie znaku D-46.
Znak D-47 stosuje się również na połączeniu drogi publicznej z nieruchomością, określonym w pkt 5.2.52, został zastosowany znak D-46.
Znaku D-47 nie stosuje się w przypadku wyjazdu z drogi wewnętrznej znajdującej się w oznakowanej strefie ruchu na drogę publiczną.

5.2.54. Zmiana pierwszeństwa

Rys. 5.2.54.1. Znak D-48 wskazujący skrzyżowanie dróg równorzędnych
 
Znak D-48 „zmiana pierwszeństwa" (rys. 5.2.54.1) stosuje się w celu uprzedzenia uczestników ruchu o mającej nastąpić zmianie obowiązujących dotychczas zasad pierwszeństwa na skrzyżowaniu. Znak D-48 ma takie wymiary, jak ustalono dla znaków dużych.
Znak D-48 według rysunku 5.2.54.1 stosuje się, gdy na skrzyżowaniu jedna z dróg miała pierwszeństwo, a zamierza się wprowadzić organizację ruchu, w której na skrzyżowaniu pierwszeństwo nie jest określone znakami. Wtedy znak D-48 umieszcza się na wszystkich wlotach.
 
 
Rys. 5.2.54.2. Znak D-48 wskazujący wlot podporządkowany
 
Znak D-48 według rysunku 5.2.54.2 stosuje się, gdy droga mająca dotychczas pierwszeństwo ma stać się drogą podporządkowaną; umieszcza się ją tylko na wlotach tej drogi.
Na tabliczce pod znakiem D-48 podaje się datę wprowadzenia zmiany, np. „Od dnia 15.12.2001".
Znak D-48 umieszcza się w następujących odległościach od skrzyżowania:
— od 100 m do 150 m na drogach o dopuszczalnej prędkości większej od 60 km/h,
— do 50 m na pozostałych drogach.
Jeżeli istniejące zasady pierwszeństwa na skrzyżowaniu są wyrażone znakami A-6, to znaki D-48 umieszcza się na odcinku między tymi znakami a skrzyżowaniem, a jeżeli są wyrażone znakiem D-1, to znak D-48 umieszcza się przed tym znakiem.
Znak D-48 należy umieścić nie później niż siedem dni przed planowaną zmianą organizacji ruchu i usunąć nie wcześniej niż po 14 dniach od wprowadzenia zmiany.
W obszarach zabudowanych na drogach o dopusz-czalnej prędkości do 50 km/h znaki D-48 (bez tabliczek z datą) mogą być wyjątkowo umieszczone w dniu wprowadzenia zmiany.

5.2.55. Pobór opłat

Rys. 5.2.55.1. Znak D-49
 
Znak D-49 „pobór opłat" (rys. 5.2.55.1) stosuje się w celu uprzedzenia o miejscu na jezdni głównej autostrady lub drogi ekspresowej, w którym pobierane są opłaty za przejazd. Znak umieszcza się w odległości 1000 m przed stacją poboru opłat.

5.2.56. Strefa ruchu

Rys. 5.2.56.1. Znak D-52
 
Znak D-52 "strefa ruchu" (rys. 5.2.56.1) stosuje się w celu oznakowania ustalonej strefy ruchu. Znak ten umieszcza się na wszystkich wjazdach do strefy ruchu.
Decyzję o ustaleniu takiej jstrefy podejmuje podmiot zarządzający drogami wewnętrznymi, o którym mowa w art. 10 ust. 7 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym. W strefie ruchu stosuje się znaki takie jak na drogach wewnętrznych (pkt 5.2.52), tj. z grupy małych lub mini. Dopuszcza się stosowanie znaków z grupy wielkości średnich, jeżeli droga wewnętrzna znajduje się w ciągu drogi publicznej, wymienionej w pkt 1.2.1 lit. c.
Znaku D-52 nie stosuje się na drogach publicznych oraz na drogach wewnętrznych położonych w strefie zamieszkania.
 
W przypadku umieszczenia znaku D-52 na wlocie drogi wewnętrznej, przy zjeździe z drogi publicznej, nie należy stosować znaku D-46, określonego w pkt 5.2.52.

5.2.57. Koniec strefy ruchu

Rys. 5.2.57.1. Znak D-53
 
Znak D-53 „koniec strefy ruchu" (rys. 5.2.57.1) stosuje się w celu wskazania wyjazdu z drogi wewnętrznej położonej w strefie ruchu. Znak ten umieszcza się na wszystkich wyjazdach ze strefy oznakowanej znakami D-52, w tym samym przekroju poprzecznym drogi co znak D-52. Znak D-53 „koniec strefy ruchu" może być umieszczony po lewej stronie jezdni, na odwrotnej stronie znaku D-52.
 

Zgodnie § 15 ust. 4a Rozporzadzenia ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych. (Dz.U. Z 2002r. Nr 170, poz. 1393 z późn. zm.):
"Znak zakazu umieszczony pod znakiem D-52 "strefa ruchu" oznacza, że zakaz obowiązuje do znaku D-53 "koniec strefy ruchu", z wyjątkiem odcinka drogi, na którym został on zmieniony lub odwołany innym znakiem"
 
 
Rys. Przykład oznakowania sieci dróg znakami D-52, D-53 oraz znakiem zakazu. Szarym kolorem zaznaczono strefe obowiązywania znaku zakazu
 
Przykład użycia znaku D-52 oraz znaku zakazu

5.2.58. Automatyczna kontrola prędkości

 
Rys. 5.2.58.1. Znak D-51
 
 
Znak D-51 "automatyczna kontrola prędkości" (rys.5.2.58.1) stosuje się w celu poinformowania kierujących pojazdami o lokalizacji urządzeń rejestrujących działających samoczynnie, kontrolujących i rejestrujących prędkość ruchu pojazdów. Znak D-51 umieszcza się przed stacjonarnym urządzeniem rejestrującym w odległości:
- od 100 do 200 m - na drogach o dopuszczalnej prędkości do 60 km,
- od 200 do 500 m - na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 60 km, z wyjątkiem dróg eksresowych i autostrad,
- od 500 do 700 m - na drogach ekspresowych i autopstradach
Znak ten stosuje się dla każdego kierunku ruchu, w którym stacjonarne urządzenia rejestrujące może dokonywać pomiarów prędkości. W przypadku gdy automatyczna kontrola prędkości bedzie wykonywana przez strażników gminnych (miejskich) w trybie określonym w art. 129b ust. 4 ustawy, na początku odcinka drogi objętego okresową kontrolą umieszcza się znak D-51 z tabliczką z napisem "na odcinku ... ". W treści napisu na tabliczce długość odcinka drogi poniżej 1000m podaje się w metrach z dokładnością do 100m, a od długości 1,0km z dokładnością do 0,1km. 
W przypadku gdy stacjonarne urządzenia rejestrujące ujawniają naruszenia przepisów w zakresie prędkości ruchu na danym odcinku drogi, przed początkiem tego odcinka umieszcza się znak D-51 z tabliczką z napisem "Kontrola średniej prędkości na odcinku ... ". W treści napisu na tabliczce długość odcinka drogi poniżej 1000m podaje się w metrach z dokładnością do 100m, a od długości 1,0km z dokładnością do 0,1km. 
Napisy umieszczone na tabliczce powinny spełniać wymagania określone w pkt. 1.4.1 oraz 1.4.2.
 

Dalsza część opracowania nie jest zawarta w Rozporzadzeniu i zawiera opracowanie stworzone przez redakcję serwisu drogipubliczne.eu na podstawie obowiązujących ustaw i rozporzadzeń
 
 

5.2.59. Zatoka

Rys. 5.2.59.1. Znak D-50

Znak D-50 "zatoka" stosuje się w celu informuji o zatoce występującej w tunelu. Umieszczona pod znakiem D-50 tabliczka T-33 lub umieszczony na znaku napis "SOS" stosuje się w celu informacji  że w zatoce znajduje się telefon alarmowy i gaśnica.

Rys. 5.2.59.2. Znak D-50 wraz z tabliczką T-33

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

mapy

linki

kontakt